Contos de Portocubelo: Tomé

– … non podemos marchar, falta a Pitusa!

– É certo! Con tanto rebumbio debeu asustarse e fuxir. Volvería á casa?

– Mmmm… non creo.

– Entón? Acostuma írseche así? Non é propio dunha cadela!

– Non o fai a cotío, pero aquí tén un namorado, xa vedes…

– Un namorado?? Tés a cadela de xaneira e estás tan tranquilo?

– Non dixen tal! Digo que tén un amor, e se está con el, podemos seguir o noso paseo sen maior inquedanza e disfrutar da noite, xa que nos veu dada así.

– …?

– Tomé, o can mariñeiro lle chaman. Teríades que ver como se miran, cos ollos regalados coma se de dous mozos se tratase; cando se atopan brincan felices, empurrándose coas patas e rolando pola herba. El véna buscar e bufa un chisquiño por detrás do cristal, pero eu sempre me decato da súa chegada un ratiño antes, porque a Pitusa se remexe intranquila dando voltas da lareira á porta.

– Non tén dono, el?

– É de todos. Tomé pertence ó pobo, ou máis concretamente, a Portocubelo, pois foi aquì onde viviu os seus últimos dez anos.

– O can tamén vén canda a aldea?

– E non tén mal ningún. Non hai unha persoa do lugar que non o quixese coma se fose da casa.

Tomé apareceu un día na porta do Pedra Pás, o bar de Tino, que era unha tasca mariñeira non moi lonxe de onde hoxe comeza o porto novo. No Pedra Pás xuntábanse os homes do mar cando viñan da (…) e alí bebían un viño cativo que lles quentaba a gorxa e a alma. Tino era o máis vello de tres irmáns e o menos falador deles: din que por mor dunha muller coa que tivo unha triste historia de amor. A min levábame a aquela taberniña en ocasións o tío Nelo xa de moi velliño, pois gardara o costume de cando saía faenar co Pitágoras.

Foi o tío Nelo quen me contou como un bo día o can se recolleu na porta do Pedra Pás. Estaba fraco e pulgoso e levaba no ollar a tristura do animal que foi malquerido e tratado a patadas. Ninguén o levou canda sí, pero ós poucos todos lle foron collendo aprezo. Tino dáballe cada día as sobras da parva coa que agasallaba ós mariñeiros; e estes foron apañando o costume de traeren das súas casas un bocadiño do almorzo, que lle deixaban ó can denantes de partiren ó mar.

Un bo día o Tomé, que foi como lle puxo Tino, acompañou ós mariñeiros ata as súas xeiteiras, e non houbo quen o convencese de non se subir nunha. Escolleu a máis grande, onde navegaba o Ignasio, que era un home xa maior e rexo, de carácter fosco e moito xenio.

Os mariñeiros da tripulación riron coa ocurrencia do can, pero decidiron deixalo saír con eles: se comía da súa comida, por que non había de compartir as faenas?

E así comezou a singladura do can mariñeiro. Aquel día había moito mar, contaba logo o Ignasio, así que non moi lonxe da costa a xeiteira comezou a mexerse perigosamente. Os homes estaban afeitos, pero non así o can, que pouco a pouco foi deixando de dar ó rabo e cedendo ó mareo conforme avanzaban mar adentro. A piques de chegaren ás Forcadas, a un par de millas da costa, Tomé non puido máis, e entre laios, cagouse.

O tío Nelo non ía na xeiteira, pero si estaba no Pedra Pás cando a tripulación da lancha chegou tomar o seu acostumado viño, reñendo entre eles e increpando ó vello Ignasio, quen, ao parecer, foise ó can así como se cagou e sen maior contemplación ergueuno dunha brazada e tirouno ó mar. Revolto como estaba aquel, non tiveron nin tempo de ver ó animal desaparecer entre a escuma, e aínda que algún fixo aceno de botarse ó rescate, non houbo sequera posibilidade.

– Pero a que veñen eses berros, homes? – seica os increpou o tío Nelo

– E logo a que han vir? A insultar ó besta este, carafio, que tirou ó Tomé ó mar! O demo o confunda!

– O Tomé? … pero se leva dúas horas aquí!

O pobre canciño nadara e nadara ata chegar de novo á costa, e leal como só el podía ser, agardaba ós seus compañeiros na taberna. Fatigado e coas ancas case a rastras, o Tomé ergueuse e deulle ó rabo en sinal de benvida. O estoupido de xúbilo foi unánime!

– Díxenvolo! O can sairá adiante, e aínda ha aprender desta a ser un mariñeiro de verdade!

– Ai, mal home, cala esa boca tola e paga un viño, que se non fora porque tés bo corazón era pouco desgraciarte polo que lle fixeches!

Pero o tío Ignasio nunca foi tolo: ben sabía o que facía cando tirou ó Tomé pola borda, pois ó día seguinte, xa antes de que os propios homes chegaran á lancha, alí estaba o can sentado esperando.

– Pero este demo de becho! Non che abondou coa que levaches onte, animaliño, aturar os arroutos do Ignasio e nadar dúas horas seguidas con este mar!

– Deixa ó can estar! Hoxe vén outra vez, e non quero que o malcriedes con tanto aloumiño. Tomé! Canda min! Imos!

De xeito que o cadelo saltou de novo á xeiteira e sentouse alí xusto onde o Ignsasio lle mandou. Aquel día, de mar se cadra máis bravo có do véspera, Tomé permañeceu toda a xornada cos homes, dando ó rabo e ladrando ás olas, e mesmo axudando a tirar do xeito cando o houbo que arriar.

– Veña, Pepe, estás dicindo que o can aturou a xornada toda no mar?

– Non só aquel día, senón os dez anos seguintes. Cada mañá agardaba ós homes do Ignasio xunto á xeiteira, e logo, cando esta pasou a mans da confraría, seguiu saíndo faenar co vello na súa pequena chalana.

– E non nos digas máis, morreu afogado?

– Pois non, pero non lle andou tan lonxe!

Un bo día, xa tería o vello os seus sesenta e moitos anos, saiu coma cada mañá largar as nasas ó mar. Parece que había moita marusía, e así foi que a gamela bateu contra as ondas e pegou unha reviravolta, botando ó home e ó can á auga. A lanchiña quedou boca abaixo, e o Ignasio puido apenas agarrarse a ela, pero xa estaba vello de máis para subir. Foi o Tomé quen termou do ancián durante horas, pois non se deu alarma da desaparición ata moito tempo despois.

Cando chegaron canda eles o vello estaba case desfalecido, e ceibárase das cordas coas que facía por amarrarse á chalana. De non ser por Tomé, que o suxeitaba pola roupa, e que foi quen ladrou alertando aos rapaces que pasaron por cerca, o Ignasio non podería ter contado nunca a súa anécdota.

Os dous foron levados a terra, pero o can non correu a mesma sorte có Ignasio, quen foi ingresado no hospital inmediatamente. Tomé estivo tres días no Pedra Pás, esmorecendo entre tremores que non conseguían curarlle con lume ningún. Ó terceiro día, o can ergueuse e saiu, arrastrando case as patas de atrás. Estaba xa moi velliño e as horas no mar debilitárano en extremo. Tino foi o último que o viu con vida. Coma se dun elefante se tratase, con esa sabiduría que os leva a elixiren o momento e o lugar da morte, Tomé botouse a unha das máquinas paleadoras que andaban tirando as últimas casuchiñas mariñeiras de Portocubelo. Din que estaba xa cego e non a viu, pero eu sempre crin que se deixou matar para non dar máis que facer a ninguén.

Durante anos tíveno na memoria, pois non había un neno na volta que non quixese aquel can de pelo áspero e orellas picudas de carozo negro. E entón, un día, sendo noviña a Pitusa, apareceu, xove e vizoso pero inconfundible, na porta da miña casa. Foi el o primeiro en vir desde ese subtempo en que vive Portocubelo, e segue sendo hoxe quen máis aparece. A forza do seu amor non debeu ser inútile (…) pois é o único ser que consegue saír a vontade do buratiño onde parece estar atrapado o pasado da aldea.

Así que… como queredes que non estea tranquilo se é el quen me coida á Pitusiña?

Acerca de Ambrosio Berza

Enésima reencarnación de Bitter Bierce, aquel gringo vello que quixo morrer nunha revolución; do capitán pirata Bellamy na procura da Illa Tartaruga; do prófugo camiñante Thoreau; da fotógrafa Tina Modotti seducindo a Frida e a Diego; do Castelao que predica as espigas e debuxa os espigóns.

A.B. fai súas as palabras de Coomaraswamy, “o artista non é un tipo de persoa especial, senón que cada persoa é un tipo especial de artista”. Camiña polo mundo e conta o que ve: con sentimento e sen pretensións.

Nómada psicolóxico pero amante da súa terra, non pode afastarse moito do seu pendello virtual: así chama á zona temporalmente autónoma na que garda as súas miraxes.

Esta entrada foi publicada en Sen clasificar e etiquetada . Garda a ligazón permanente.

4 respostas a Contos de Portocubelo: Tomé

  1. Magdalena di:

    Xa é difícil atopar cans nobres coma o Tomé, ou coma a miña Laica… Tanse apijotando coma os seus donos/súas donas!! Gostei!

  2. Ambrosio Berza di:

    canto menos pagas por eles, máis bos che salen… xa se os atopas perdidiños, quérente pra sempre! 😉

  3. Ver di:

    Dulce e morno!! 😀

Os comentarios están pechados.