Baleeira de Caneliñas

A balea nada e nada

Sen balea, nada é nada…

(visto en túnel de Conxo)

Publicado en Sen clasificar | Comentarios desactivados en Baleeira de Caneliñas

Guedellos verdes

Ou Mafalda en verde 😉

Publicado en Sen clasificar | Comentarios desactivados en Guedellos verdes

O relato que me pediu Cuco

Custou seis chuchos e tres petadas no teito da cociña espertarnos. Non era fácil: xogamos ata tarde, primeiro ás agachadas polos cuartos da casa, chineros-despensas-faiado. Logo contamos historias de medo. A César e a min gústanos asustar a Alfonso, que aínda é un picariño, e acaba por agacharse entre os cobertores ata durmirse coa cabeza contra os pés da cama.

Xa temos moi medidos os tempos da mañá: entre os chuchos e primeira petada non paga a pena erguerse. Ela di que o “desaiuno” xa está enriba da mesa, pero non é tal, aínda o leite está recén muxido. O cuarto, ademais, está frío coma o demo. Por moito que o tiro da cociña pase mesmo ó pé das camas. É na terceira tanda de golpes de vasoira que saímos a fume de carozo, coas chinelas a medio poñer, para chegar xusto cando o leite ferve nos cuncos. Por enriba, a nós tennos moito chiste facerlle rabiar. “Seredes fatos!!”, reñe ela, “merecíades un cento de labazadas!!”

Hoxe temos sorte porque o avó anda por fóra. O seu xenio non é de brincadeira, coma o dela… mellor que atopara algo que facer. Aínda que sexa ir tomar uns viños con Peinó e o cura, para que logo ela lle espete “badulaque!” e el responda con desprezo, desde o pico das escaleiras: “tarasca…”

“Veña, acabade axiña que hai que ir ós ramos”, e non fai falta que nos apure moito porque nos erguimos con fame de lobo, e amais… iso, que hai que ir polos ramos. César garda as servilletas no caixón e Alfonso máis eu bulimos por baixo do escano. Imos vestirnos de contado, non vaiamos chegar tarde.

A primeira en baixar son eu, eles enredáronse cuns Guisvales que teñen no cuarto da mestra. Síntovos chegar polo camiño, vides barullando. E aínda que ela anda remexendo nas potas por sobre a cociña de leña, máis que escoitarvos creo eu que vos intúe. Limpa as mans no mantelo (sempre as tén cheas de ovo ou fariña ou aceite ou terra das patacas. E olen ben) Quere máis que nada no mundo chegar axiña para amasarvos a cara e darvos corenta chuchos a cada un. Enxuga as bágoas pequeniñas que se lle escapan polo rabecho do ollo, está contenta. Desque estudades en Navia non vos ve canto quixera. Gustaríalle que baixarades ó Veiguello todos os días, e cociñar para os seis, ou para un cento, con tal que houbera risas e festa seguida. Faragullos e torrezmos, pastel de caiota, cereixas confitadas… É tan larpeira coma nós.

Ti, Cuco, a que primeiro chegas, tamén choras. Saíches a ela. Déixaste abrazar e anuncias á tranquilidade do veiguello que nos trouxeches a túa risa. Mentres, Ro resígnase a sufrir o seu inexorable achuchón. César e Alfonso xa escoitaron e baixan correndo, e mentres ti me ergues no colo, vexo como é Lu quen a abraza a ela. Ha de ser cuestión de carácter…

Entramos xuntos no cabanón. Os pequenos queremos que nos fagades caso. Sobre todo ti, que sempre levas ese añiño invisible no regazo. Queremos que nolo enseñes e o deixes xogar co nós. Ela pregúntalle a Lu como vos foi. Ro, tranquilo, sorrí. E abonda.

“Pasade poñer as katiuskas, que vamos cortar os ramos!”, nos manda mentras vai ó chinero buscar unhas mantecadas e un augardente de guindas. Sabe que deveces por el. Nós sabemos que vos ides enredar, e sen dicir palabra, mirámonos e saímos correndo á presa do lavadeiro. Caeu moita folla de diospereiro e dá para unha guerra de barcos.

Vennos buscar e ameázanos co fouciño desde o camelio: “vou cortar os ramos. Se non vides traio unhos pequenos!” Así que non atarrecemos e arrincamos camiño arriba, que o loureiro está onde o cabozo e aínda vos gañamos botando unha carreiriña. Ela corta sete vizosas póliñas, e dálle a máis grande a Ro. El sorrí e cédella a César: “ti que estás máis forte, carreta nesta”.

Deixamos o fouciño na corte e saímos os sete. Aínda falta para as doce, e o camiño é curto, pero hai que saír con tempo: poden pasar tantas cousas! teremos que saltar unha poza que tén culleretes, pasar por diante das do Novo sen que nos boten mal de ollo, pisar a herba que naceu no medio do carreiro, asubiarlle ós merlos… e temos que contarcho todo: onte fumos nós collerlle o pan a Pedro, e mentras agardabamos na taberna de Baltasar, Tomasiña deunos unha onza de chocolate. El di “chiculate”, sabías? Pedro regalounos uns boliños porque lle dixera un paxariño que iamos ir nós buscar o pan. Á tarde, ela levounos á fraga e alí, nun regato pequeno, había troitas. Case collemos unha ducia. Á volta paramos na igrexa para mirar se estaban todos os nosos reclinatorios, e houbo que traer un para amañar. Seguro que a pascaxa de Nieves andou a patadas con el todo o ano para esfondalo e que caeramos o día de Ramos. Vai dada…

En fin. Só faltan dúas horas para que nos bendigan os Ramos, e hai tanto por facer…

Adicado a Ela, a miña VeiVella

Publicado en Sen clasificar | Comentarios desactivados en O relato que me pediu Cuco

Volvo

…como a auga ás corredoiras, logo de meses de seca. Moito tempo contando historias cotiás desde atrás dun obxectivo. Preciso letras e fantasía. Ata moi pronto!

Publicado en Sen clasificar | Comentarios desactivados en Volvo

Artrose espiritual da esquerda

… e non, non estou a falar de política. Que se podería, por acaso, mais non me atopo con ánimo hoxe (para esto están máis de moda as reunións en gasolineiras en Guitiriz, disque).

Falo do meu corpo, que dun tempo a esta parte manifesta falta de ganas na metade esquerda. Coma quen tén vapores. Primeiro deron en durmírseme os dedos da man: non todos, que hai categorías ata nas extremidades. Conservo intactos o que mata pulgas e máis o furabolos. E isto, como se ha de ver máis tarde, xa me suxire unha clave dos meus males.

Logo deu en formiguearme o brazo enteiro, exceptuando aqueles dous dedos baluartes do equilibrio social e asimesmo o cóbado. Tampouco durante todo o día: así sin vir a conto (creo, aínda que vou ter que prestar máis atención á casuística de narcolepsias humerais) empeza a bulir o sangue e nuns segundos perdo sentido do brazo, coma se mo extirparan na guerra nun momento no que estivese a proer e agora lle dera por vingarse a mala fé.

A boneca fica sen forzas dende hai xa un par de meses. É similar a cando a destragabas por bater contra as paredes xogando a carreiras de velocidade e logo non podías facer o pino en meses, só que agora lle atopo inconvenientes que antes nin sospeitaba: para faceres sexo, por exemplo. Seguro que nunca vos decatastes da cantidade de posturas capoeiriformes que se empregan na danza erótica hoxendía. Pois ben, AÍ é onde unha boneca en forma sostén o pulso espiritual do erotismo. E que dicir do peso físico, que de abdominais non estou xa moi cumprida…

O último que deu en derrengárseme é o xeonllo. Non ó andar, nesa mítica de “estaba cruzando un paso de peatóns e sentín “crack!””… non, non: a min agora non me deixa cruzar as pernas, así que agora nas reunións (e nos cafés, e nos viños!!) véxome obrigada a adoptar unha postura de Mary Poppins que dá conta de máis concentración da que en verdade concedo, e nin qué dicir ó dano que isto fai á imaxe de altura moral coa que adoitaba disfrazar a miña (real) desatención ás palabras que oio… Un desastre.

Entenderedes pois que o que comezou coma síntomas dun eventual sobreesforzo (que por outra parte era sospeitoso de por si, tratándose do mes de agosto e sendo eu non nai, non deportista) pronto se converteu no temor de que algo desagradable se estaba filtrando no meu corpo sen moita intención de marchar. Por suposto que sospeitei de consecuencias da miña prolongada inactividade mesturada coas xenerosas resacas que padezo, e como hipocondríaca que son, procedín a comezar unha dieta de moderado exercicio e moderada bebida (crede que isto é descender o nivel de tóxicos da miña cotidianeidade unha cantidade máis que significativa). Pero en van: cada carreiriña de 20 minutos derréame, e observo que beber ou non beber non parece afectar, a corto prazo canto menos, a este desequilibrio corporal.

Así que, humana sont, dou en matinar no meu problema: pode tratarse dunha debilidade nerviosa, e haberá que descartala, pero hai certos sospeitosos feitos que non podo ignorar: só me ataca ó lado ESQUERDO do corpo (o guiado polo hemisferio dereito do cerebro, responsable dos rasgos máis espirituais da personalidade) e adopta a forma dunha artrose, unha máis das doenzas autoinmunes que están acabando coa humanidade (e comigo, disculpade que non entre en detalles).

Procedo a idear un plan: descartaremos unha afección neuropática e iremos visitar ao amigo Fernando, chamán de occidente, gurú das manifestacións extrasensoriais e incansable explorador do misterio humano nos confíns do planeta Terra: el alumará o inicio deste camiño.

Adianto do próximo capítulo: tras un intento fallido de colarme nas probas de electromiogramas da sanidade pública, resignada ao resultado obtido  mediante unha máquina vella dun hospital concertado no meu seguro, inclínome polo camiño espiritual. É moito máis divertido, e ademáis permíteme visitar a Fernando e alimentarme dos produtos da súa horta: comer froitos do amor e fumar estramonio, e todo isto mentres o vexo a el danzar baixo os efectos dun prunos psicotrópico africano. Un espectáculo polo que algúns deben pagar entrada nun cine…

Publicado en Sen clasificar | 1 comentario

Contos de Portocubelo: a espiga e o espigón

– Home, en boa hora! Apareceuche o acordeón?

– Esa tarasca da miña filla tíñao agachado e deume abondo que atopar. Pero non tardei só por iso: xa vos dixen que hoxe viñan os políticos falar das eleccións e a estes tiña boa gana de os escoitar.

– Que políticos?

– Os das municipais. Esta tarde estaban os da dereita e mailos da esquerda, e fun oír o final do mitin, que tiña curiosidade. Ándanvos moi revolucionados. Mesmo se fala de que a coroa do Alfonso periga se gañan os do bando republicano…

– Falas das municipais do 31???

– Do 31 non, do 12. 12 de abril do 1931: a algúns éncheselles moito a boca a dicir que desta botan ós borbóns dunha vez…

– Pai, se axudase máis na taberna e lle dese menos á lingua…

– Cala a boca e ponnos seis taciñas de viño, que temos sede!

– Soberbia é o que tedes… pasade buscalas aquí, que estou vendo vir ó resto da comitiva e eses si que han traer sede… dúas horas levan discutindo cadanseu rosario, uns no campo da eirexa os outros aló onda a praia do porto. Hai ben pouco que facer, home!

– A ver logo que vos sirvo eu… Que logo, Xemán, xa acabastes vós tamén?

– Si ho si. Xa vos vin que rematarades ó mesmo tempo: dígocho eu, Ignasio: cambian de orde as palabras para confundírennos, pero no fondo dinche o mesmo todos!

– Se cadra si… que tal estivo o Casares?

– Boeno… ser é un señor, diso non hai dúbida. Ben se lle ve que é de bo berce: vestido moi fino, cun chaqué negro e pantalón a raias, chaleque gris e todo repeinado…

– … e mans finas tamén, de señorito!

– xa empezamos! É un doutor, como ha ter as mans senón? Querías que trouxera unha pucha coma nós e a camisa dacotío, ou que? Ademáis, has falar ti do voso, seguro que tiña callo nas mans, xa que logo?

– Os nosos, que viñan tres. O Castelao é médico tamén, pero disque non exerce porque non ve ben dun ollo, aínda que el fai o chiste de que se abstén de exercer por ben da saúde pública, é retranqueiro o cabrón… E logo había un dos Agrarios, un tal Villar, e un fotógrafo. Castelao non, que é un artista, pero o Villar tiña as mans curtidas, meu home, ben se lle vía que pregoaba co exemplo!

– Fotógrafo tamén viña cos nosos. Que tamén eran tres. Non che digo eu que son todos iguais, que moito falar moito falar, pero o único que queren é saír guapos nos santos do xornal…

– O noso máis que fotógrafo seica lle dá ó cine. Un tal Velo, daló da zona do Ribeiro, que seica anda rodando unha película sobre Galicia. Tiña mundo, non creas que é coma o teu, que seguro que lle pagan dous reás por mandar os retratos ó Ideal Gallego…

– Será logo mellor mandalas a El Pueblo Gallego para adornar as columnas marxistas esas que les ti…

– Non son marxistas, que non entendes nada, son nacionalistas, falan daquí, do noso, da terra, do pobo. Pero a ti interésache máis saber onde veranea o señor Calvo Sotelo, claro… por certo, que non veu canda o Casares, va que non?

– Non ha ter mellor cousa que facer o Sotelo que vir adornarlle o discurso a Casares, vaites… á parte de que non o necesita; téñenche as cousas moi claras e traballan todos polo mesmo, que é non deixar que o país o secuestren os rusos e os ateos.

– Volta co discurso do padre Anselmo… seguides coa teima esa de que os republicanos vos van queimar as eirexas, non é?

– Non se trata deso, carai, pero eu son católico, coma a maioría dos españois, e non me pinta nada ben eso que pregonan os republicanos, que moito “cada un que rece o que queira”, pero a min o que me parece é que miran porque non se rece nada. A Igrexa non lle fai mal a ninguén, ou vas dicirme que D. Anselmo non é bo para Portocubelo? Organiza o teatro por Nadal e Cuaresma, axuda na romaría dos Remedios, dálles catequese ós nenos…

– Pois a iso vou eu, que maldita a falta que teñen os pequenos de ir á catequese. E se me apuras, de que lles falen de toda esa recua de santos no colexio. Se aprenderan matemáticas e historia coma os franceses, mellor nos iría a todos…

– Ves? comezades por querer quitar a Deus dos colexios e rematades por deixar que os homes e as mulleres se xunten coma os cans…

– Do que falamos é de permitir o divorcio, non de que a xente non case… Boh! Nunca nos habemos entender. Ti ándasme diario co padrenuestro de Calvo Sotelo…

– Pois non tén mal ningún! El fala de crear seguros para as familas, de organizar arrendamentos colectivos para frear os dereitos dos caciques…

– … esa sí que era boa! Sábeo todo o mundo, que moito dar poder aos municipios para reducir o caciquismo, pero el ben que fixo boas relaciónes personais alí en Ourense ó abeiro de Primo de Rivera! Mentras a peseta vai quedando cativa ó pé das outras moedas de Europa. E por enriba é un hipócrita: fai que está retirado pero os do Pueblo Gallego xa anunciaron que anda na organización dun partido novo de cara ó goberno da República (porque non vos enganedes, que República habela vaina haber):  Renovación Española. Sempre che foi moi hábil este home a enfiar boas agullas, verás como se apaña para dar favores e gañar escaños cando lle fagan falta…

– El tampouco engana a ninguén, eh! Di que se se vota República a vai respectar, igual que faremos todos. Só que tén que ser unha República de España, non esa merdeada que andades a falar vós de dividírmonos en rexións e facer coma quen que estamos xuntos pero sen estar… boh! Nación hai unha, España. Despois claro que hai rexións, quen volo nega? están os de Betanzos que teñen repolos bos, os de Aguiño, que apañan percebes da quilo, os de…

– Sempre igual. Non tedes ideas nin tedes nada. Non vos importa a terra. Sabes de que nos falou hoxe a nós o noso, o Castelao?

– E de que había ser? Do de sempre! Do galego, da teima esa da nación…

– … falounos de espigas. Falou de que o pobo non podía seguir tendo fame cando había terra rica baixo de nós. E o Villar Ponte, o que viña con el, explicounos como organizármonos para conseguir arrrendar a terra a bo prezo e mesmo mercala. Prometeunos que se lles votamos virán e traerannos mellores cultivos e arados máis preparados para o noso agro.  Verás: todo nos custa máis cada día, e nembargantes o millo non nolo mercan a mellor prezo simplesmente porque cada día é máis cativo: Castelao prometeunos un gran mellor, para ter espigas grandes, millo roxo e marelo e corvo, espigas grandes de todos tipos de millo! Explicounos cómo se levan noutras parte de Europa as cousas das sociedades, porque é fundamental, non lles falta chispa de razón, que sexamos nós quen levemos as directivas das Agrarias. Xa abonda de que nos representen os mestres, os curas e os señores: temos que ser nós, os labregos, os que miremos por nós. Mirade para os obreiros, ou para os sindicatos de emigrantes, canto mellor lles vai!

– Vaia! deso pensei que habían falar os nosos, porque disque a Unión Regional de Derechas tén no programa mellorar as condicións dos que vivimos da terra, pero resulta que viñeron falar do mar! é que esto dos partidos, agora mesmo, éche un lío! porque o Gil Casares falounos de que anda tamén cun novo na cabeza, algo así como Acción Popular. Xa non se sabe de qué pé coxea cada un, meu vello!

– Pois os nosos tíñano claro. O Antón Villar traía os números na cabeza: a carne galega que lles mandamos ós cataláns está a baixar de prezo no mercado de Barcelona, e por culpa do tratado de Uruguay agora pódese traer de fóra carne conxelada, que claro, é ben peor, pero moito máis barata. E o viño, outro problema! como disque hai crise para vender os viños españois fóra, pois non teñen mellor ocorrencia que prohibir que se cultive máis viño de Ribeiro!

– De viños mellor non fales, que sabemos ben todos que o que nos pós aquí é o matute ese perralleiro, es ti bon para eso!

– Non tal! Na de Ignasio só hai viño de calidade, Ribeiro, Quiroga e Ulla! Home vaia! Pero a ver logo, que vos dixo o señorito sobre o mar? van sementar maragotas?

– Pois díxonos que se lles votamos farán porque teñamos lanchas mellores, e un sitio máis xeitoso para gornecelas.

– …e  logo pensan mudar de sitio o porto, ou?

– Non que va, haste rir… o que queren é facer unha contención para os temporais… vaia… un espigón!

– Hahaha! a nós prométennos espigas grandes e a vós espigóns!!

– Hahaha…. non che digo que todos iguais!

– Todiños!

– (…) Entón… desculpade que vos moleste, pero… o que daba o discurso aló na eirexa era Castelao? O de Rianxo?

– O tal.

– … e o do porto, Gil-Casares, o alcalde de Santiago?

– Pois si, viña co Ramón de Tracelos, o candidato pola Unión Regional. Ben sabedes que Gil-Casares sempre tivo afección polos temas navais (disque o sabe todo da marina da Gran Guerra), así que é quen fai as veces de asesor político e máis náutico dos candidatos monárquicos da Coruña.

– Uauu… nós… vaia, nós temos oído falar bastante de Castelao… é tan bo orador como din?

– É. Eu lera artigos del no Pueblo Gallego, pero recoñezo que en persoa impresiona máis. Xa o coñecín na Coruña cando fumos á aquela xuntanza de acordeonistas que organizou Antonio Mallo, o que montou o ano pasado a orquesta que veu ás festas, non sabedes? Pois total que alí na Sociedá de Recreo había unha exposición que argallaron os da Irmandade de Coruña sobre os traballos da revista Nós, e xusto aquel día daba unha conferencia Castelao. Xa nos ves alí a trinta ou corenta acordonistas da Coruña cos ollos regalados ás palabras daquel home: haberá uns dez anos desto, e non o coñecía ninguén. Pero meu home! nós quedaramos a escoitalo porque nos fixeran moita gracia os debuxos que tiña alí, e resultou que en persoa era ben gracioso, e aínda mellor: un cerebro, un prohome. Por eso desde aquela o sigo eu moi atento nos xornais, tanto polos debuxos no Faro de Vigo coma polos artigos no Pueblo, que sempre foron cabais e sentidos. E os debuxiños non son para nenos, non, que teñen moita retranca e moita sabedoría dentro!

– E que vos explicou hoxe?

– Pois falounos dun pacto que lle chaman de Barrantes que seica asinaron aí atrás, en setembro, e que xunta a tódolos galeguistas para defender o noso país dos caciques e da tiranía do goberno central e da monarquía. Din que se lles votamos han loitar para que o ensino sexa en galego, mesmo na Universidade, e que han estar sempre do lado dos traballadores.

– Pero el a que partido pertence exactamente?

– Pois está co Partido Galeguista de Pontevedra, un dos que anda a redor da ORGA. Pero polo que vin eu hoxe, o que queren é montar un Partido Galeguista único para toda Galicia. Din que nas municipais vai caer o rei, e que se proclamará a República. E que con ela virá a soberanía da nosa nación, polo que hai que formarse e estarmos xuntos para cando sexa o momento. Falou dun estatuto para nós, imaxinades? un estatuto con normas para a nosa nación, porque eles din que somos moitas nacións dentro dun estado, e que temos dereito a autogobernarnos.

– Pero como ha ser Galicia unha nación, ho? e entón España que é, unha nación con nacións dentro, coma un ovo de dúas xemas?

– De dúas non, de cinco. Castelao di que España leva un “h” diante, porque é a Hespaña que vén da Hispania romana do latín, e que xunta dentro ás nacións dos cataláns, dos casteláns, dos bascos, dos galegos e dos portugueses.

– Os portugueses? O que me faltaba, home!! E logo non serán moitas patacas para un mesmo cesto?

– E por que non? disque o portugués sae do galego, mira se somos importantes! Nós podemos facerlles enterse ós casteláns, que os hai en medio mundo, cos portugueses, que os hai noutro medio!

– Pois a min gustábacheme máis que falaramos todos o mesmo idioma, e así xa non había problema ningún. Que mecagoendiola, vou cunha xouba ó mercado a Padrón e xa non me entenden, pois disque tén que ser parrocha!

– Boh, es ben ignorante! ter moitos idiomas é a riqueza, senón habíamos ser todos coma cans. Guau! Guau! Eis o idioma universal!

– Pois mira, menos problemas. Queres ‘guau’? Toma logo ‘guau’!

– E entón trábote e resulta que ti pedías bico e eu entendín guerra… a lingua é a que nos fai diferentes, burro, e non defendela é perder a dignidade! Castelao dixo hoxe que xa abondaba da cultura esterelizada que nos fan mamar por biberón, que queremos mamar a cultura na propia teta. E di ben!

– Moi ben logo. Pois pon a asturianos e bascos e valenciáns e andaluces a mamar todos das tetas, a ver qué tal lle vai á vaca…

– Tampouco é así. O caso é que para ser nación non vale con querer agora e listo; tés que ter unha comunidade con tradición histórica, lingua, terra, cultura. E nós témola, ou hasme dicir que a nosa carballesa e muiñeira e espantallo os hai por aí adiante? e as gaitas, que me dis das gaitas? gaita coma a galega non a hai en ningures!

– Vale logo. Pois facemos unha nación e collemos algo de terra de asturias, que tén boa sidra e queixos, e tamén unhas leiras de león, as de xamóns bos; un anaquiño de Portugal, ata onde é boa a lamprea… Aínda que os portugueses son raza á parte…

– Non ves, é que só che hai que deixar falar e xa metes o zanco ti só! Para un bo galego que quere á súa nación, afeitos como estamos a percorrermos o mundo e a convivir con tódalas razas, o nacionalismo racista é un delito, díxoo tamén Castelao. O respecto ao resto das nacionalidades dáse por feito, alma cándida!

– Boh, a min non me convences.

– Claro, a ti convéncente mellor os de sempre, os que chupan do teto por ti. Xa se ve onde estamos por seguir mantendo aos mamalóns que nos levan roubando o pan desque o día é día!

– E estes da esquerda son mellores logo…

– Mira, el contou unha historia, a ver se lle tiras a moralexa. Viña sendo así: “un home vive canda o seu fillo nunha cabaniña pobre no medio dun monte. Todos os días o pai vai á leña mentres o neno, que aínda é pequeno, queda na casa. Un bo día o pai enferma e pídelle ó fillo que o substitúa. Indícalle onde está a machada e o fillo, guiadiño, marcha á leña. Ó final da noite o pequeno chega apesarado á casa. “Que pasou?”, lle pregunta o home; “pai, rompeume a machada”. “Vaia, fillo, pois é un contratempo, pero non unha desgraza. Imos entallar outro mango, que igual este ía vello, e verás que mañá non tés ningún problema””.

– E amañouna así?

– Non sexas impaciente. Pareces o Pito, sempre con tanta présa que un día ha deixar a un cliente en terra e marchar co taxi baldeiro. Atende: “ó día seguinte o fillo marchou de novo ó monte, mentres o pai repousaba no catre. Entre lusco e fusco volveu o pícaro, e case non sabía como dicirlle ó home: “ai, pai, que traio de novo a machada rompida…! ” “Pero rapaz, outra vez? Sexa logo, iremos darlle outra volta a ese mango, non volva ser esto un tropezo mañá. Veña, comecemos”. E aló foron pai e fillo ó alpendre da leña a facer o traballo”.

– Pois non lle vexo eu o chiste á historia…

– Pero serás fato! Non rematei! Todos iguais, todos iguais… xa durante o mitin os do pobo fixeron igual, interrumper seguido ó bo do Castelao! Pero polo menos cando contaba a historia atendían, carafio!

– Xa calo, home, non te alporices. Sigue logo. Estamos todos atentos, mira.

– Ben. “Pois o conto é que ó día seguinte o rapaz ergueuse na amencida para recuperar o tempo que perdera os días anteriores e partir moita leña que traer á casa. Pero pola noite, unha vez máis, volveu coa machada fendida! Entón o pai, mirándoo en fite, díxolle: “fillo. Non te amoles máis. O que pasa é que estamos a facer algo mal. Refixemos o mango, fixemos un novo, e nada deu resultado. E eso é porque o problema non é do mango: o problema é da madeira, porque a mala madeira nunca pode dar bos mangos! E igual pasa na vida! Temos que cambiar ós que nos gobernan, porque son de madeira cativa e non han termar nunca de nós, non nos serven para o traballo bo, non son bos mangos!”

– Hahaha… seguro que daquela aplaudistes moito!

– Abofé que si! Non che digo que conseguiu que lle atendéramos todo o tempo! É que fala coa cabeza e o corazón!

– Vaia, menos aburrido có Casares parece, si… Pero mira quen che vén por aí, taberneiro…

– O Moncho e mailo Anxo! meu fillo, meu neto… traedes boa leña, logo, ou partistes a machada? Hahaha…

– Ai, pai, cada día che carrula peor a cabeza! E qué logo, temos festa aquí?

– Temos uns invitados de honra, seica veñen perdidos na noite esta. Dicíanme antes que se cadra podiamos tocar unhas pezas cos acordeóns. Botámoslle unha ou que?

– Pois home, os Ignasios nunca din que non a unha romería de taberna… Esperade un anaco que imos buscar os nosos!

– Xa vedes que aquí a madeira é de calidade… buxo do país, duros e fortes coma cornos! Haha!

– Anda Ignasio, anda… Oíches, por que non lles tocades a peza esa que fixeches para a miña sobriña Clarisiña, a que falabamos antes que se compuxo para o teatro do cura en Cuaresma.

– A de Antonio do Coxo? Parece que aínda nos vexo representándoa no baile de Pinto… Veña logo! Como era o discurso que había denantes de cantar?

– “Mía Carmela, quiéresme más?” “Peruchiño, quiérote toda! tú sabes de querer de otra manera? desde el día en que pediste que mi cariño te diera, los ojos desta rapaza no vieron más en la aldea que los ojos de Perucho, que con su mirada meiga, iban llevándome el alma de pasión llena, por serantes y toqueiros, por carballeiras y puertas; porque eres tú Peruchiño, y te lo digo de veras, el aldeano más garrido de los montes desta vera, y el que en todo este valle, baila mejor la muiñeira!”

Publicado en Sen clasificar | Comentarios desactivados en Contos de Portocubelo: a espiga e o espigón

Contos de Portocubelo: o tío Nelo

– Que ben fixemos entrando sentar un pouco, non vos parece?

– Vaia! Fóra está caendo auga a xarros outra vez, eu anegueime de novo, e aquí a miña nena mirade para ela, parece un pitiño!

– A min non me importa… Unha noite comesta ben vale unha gripe das que andas tratando ti sseguido! Seguro que un licorciño axuda a quentar o espírito…

– Veña pois, catro licores, amigos?

– Non se diga outra palabra! Catro!

– Ignasio, catro quinitos de sansón para esta mesa!

– Falta han facer, catro e os que vaian caendo. Que está a noite para mirar para ela… ó abeiro dunha taberna!

– Tantos anos de mar non te afixeron a estas mareas, non é?

– Afixéronme tanto que agora mesmo parece que vivo seguido dentro dunha treboada. Xa oiriades que estiven a piques de morrer afogado, aló á altura das Forcadas.

– Algo nos contou Pepe. Disque te salvou un can…?

– O Can. Tomé. Termou de min ata que xusto chegaron os de Salvamento. Eu xa encomendara a alma ó demo… debe ser por iso que me castigaron do ceo con este tremor decote!

– O oso do lombelo…?

– O mesmo. Xa mo oístes? Pois foi. O osiño do lombelo quedoume afectado e nunca máis volvín sentir calor. Tampouco moito frío, ves aí tés: vivo estancado nun destempero constante, pero sobrevivo…

– Que quere esa xente, pai??

– Non me berres, que non estou xordo… E non te me empoleires agora coma quen, que levas unha hora falando co Nelo! Bule poñerlles uns vasos de viño a esta xente!

– Ese é Nelo o tío de Clarisiña, Ignasio? O que veu de América?

– O mesmo que viste e calza. Cando non está faenando na súa xeiteira, halo atopar aquí bebendo a súa cervexa da “frisa” cos ollos regalados na miña Luísa. Mirade como ficou encarnada ó que lle falei do home, hahaha…

– Son mozos, logo?

– Non tal! Veslles ti traza? A Luísa é rabuda, non se deixa querer así tan fácil. Menos mal que o Moncho me saiu máis manso e deu cunha muller de xenio: xa me andan pola segunda criatura.

– Igual podía chamar ó tío Nelo…

– Podo, neno, podo… O que pasa é que desque  volveu das américas é un home calado, non hai quen lle arrinque palabra se non é miña Luísa. Pero hoxe igual tedes sorte, porque ás veces, cando se pasa algo coa frisa, entón bota a lingua a pacer, e daquela si que xa non hai quen o pare!

– A “frisa”?

– Disque lle chaman así á cervexa no sitio onde andou traballando el.

– Pois tráianolo logo aquí, ande, que aínda lle botamos unha parrafada de boa gana…

– Boeno… hoxe aínda lle deu ó bebedeiro algo, que con este día, nin mar nin monte. Chámovolo a ver. Nelo! NELO! Ven aquí falar con esta xente, ho, que non sei que che queren.

– (…)

– Ola, Nelo. Son Pepe, neto da Clarisa. Estes son uns amigos: Inés, Román e María.

– …?

– Da súa sobriña, a Clarisiña… Xa sei que se lle ha antoxar estraño… pero vostede sabe que estas noites confúndeas o demo, xa nin hai vivos nin defuntos, nin se contan os anos… xente nada máis, xente daquí e dacolá…

– A Clarisiña…! non houbo moza máis linda en toda a volta. Xa súa nai era feita… miña irmá, Carme. Tiña 18 aniños cando casou. Parece que aínda a estou vendo, tan miudiña, co vestido negro que levaban daquela as noivas. Martínez esperábaa todo garrido no altar. “Que home gallardo”, bisbiseaba a mamá, namorada del, coma todas en Portocubelo.

– Teu cuñado sempre foi garrido. En América fíxose un home fino, pero xa de antes era admirado polas mulleres. E polos homes, que nunca se lle quixo mal aquí.

– Non debeu marchar tan pronto.

– Se cadra as cousas terían sido parecidas, Nelo. E aquí non había para comer. O Xosé Manuel foise para darlle mellor vida á Carme, e teríao feito, se non nos confundira o demo con aquel condenado andazo. Daquela as cousas non eran coma agora, meus nenos, e novos e vellos morrían callado, de fame, de frío e de enfermedá. Aquel inverno morreron ducias de persoas en Portocubelo…

– Na mesma semana fináronse o papá e a Carme. Miña pobre nai quedou viúva e cunha netiña de tres meses. Lembro coma se fose onte o cadaleito de castiñeiro onde ficaba miña irmá. A pobre semellaba un xunquiño recén segado. Dame tanta coraxe…

– Carafio, Nelo… enxuga os ollos con este pano, anda… Nena, Luísa, pon aquí outros dous vasiños, ho!

– (…)

– Había catro ou cinco meses que Martínez se fora. A mamá escribiulle contando todo, facéndose cargo da meniña, e recomendoulle que refixese a súa vida aló, que todos o habían entender.

– Pero Martínez… Papádecuba… El nunca quixo botar noutra muller, verdade?

– Non, rapaz, non quixo. Eu fun para Cuba en canto el me reclamou, e vivín alí dous anos canda el. Non coñecín nunca home máis enteiro: traballador, honesto, leal. Montou un posto de flores primeiro, o que logo sería a floristería máis famosa de toda a Habana, e rematou por comprar unhas hortas nun solar que estaba no mesmo medio da cidade. Pero non se esqueceu nunca: cada 2 de febreiro, pola Candelaria, cando eles casaran, compuña o ramo máis bonito de cantos facía no ano e levábao ata o dique do malecón, onde o tiraba, eu creo que esperando que o mar o trouxese ata aquí mesmiño, onde estaba enterrada a Carme…

– Pero non vos entristezades, nenos, que a vida é así… Namentres, foron pasando os anos, e a Clarisiña medrou fermosa coma esas rosas que lle mandaba seu pai por sobre do Atlántico. Dígovos eu que en toda a redonda non quedou un mozo que non a pretendera!

– Anda Ignasio, que mira que es esaxerado ti tamén! O que pasa é que todos a querían moito, porque era orfiña e moi boa, sempre cantando e rindo con todo o mundo. Aínda me acordo dunha tempada en que lle compoñiades obras, ti incluído, cantante…!

– Hahaha… para que volo hei negar? a min sempre che me tirou o escenario… O que compuña as letras era o Antonio da Coxa, que mira que era simpático. Queríamoslle moito. Acórdome dunha poesía que recitaba ela: “tengo un nombre claro y dulce, claro y dulce como el cielo; me lo puso claro y dulce una madre que se ha muerto; el día que ella murió me dejó todos sus besos, como niña enultada en la alcoba de mi pecho; pudieron llamarme Clara, sólo Clara como el viento, y así estaría mi nombre, cojo de mar y de remos…” Eu facía a música e acompañaba co acordeón. E o certo é que Clarisiña tiña arte, que carafio! Aínda que neses anos había que agachar toda a festa detrás da cousa da igrexa e do rezo. E ben deitamos que o cura, D. Anselmo, tamén era amigo destas lerias e lle gustaba o teatro aínda máis cá ningún de nós. Así sempre había excusa para unha actuación.

– E por que non nos toca algo diso, Ignasio?

– E pois…! Á Luísa non lle chista nada, é tan pouco amiga da festa… pero hoxe por vós, se cadra non mo toma a mal… vou mirar do acordeón, que o agachei xunto ó do Moncho e ó do Anxo.

– Vaia familia de artistas! non me extraña que Luísa se revire, ela sempre traballando e vós dálle que tumba coa festa e o aturuxo e a danza. Calquera día queima todo, e fai ben!

– Cala, non te vaia oír, que ganas non lle faltan… Se deixarades divertirse á xente, carallo! Pensas que a todos nos chistan as matemáticas coma ti, vello tolo! Por que non lles contas eso ós rapaces? Si, si! Aí onde o vedes, o voso tío é un cerebro para os números. Volveu tan tolo da América que trouxo con el un baúl cheo de libros de matemáticas. Nin fotos, nin traxes nin muller: libros con contas!

– Serás vello lercho!

– E ti rosmón! Que non se che conoce máis amigo có Perillo, o único que te atura tódolos días na túa xeiteira! Dilles como lle chamas á lancha, por certo… Pitágoras!

–  …!

– Boh! Anda buscar o acordeón e ó teu fillo para botarlle unha, que é o que sabes facer, e déixanos un pouco tranquilos ós máis.

– Vou, si. Pero antes aínda hei pasar polo campo da eirexa, que están dando un mítin os republicanos. Volvo decontado, tranquilos, que ha haber música á volta!

– Hahaha… tío Nelo, no fondo o vello quéreo de xenro, dáme a min…

– Boh! O vello está perdido da cabeza desque houbo morrer, non se lle pode facer caso ningún…

– Por que non nos conta algo da América? Pareceume entender que foi a Cuba, pero creo que tamén estivo no norte, non?

– Pois si, así foi. Marchei no 33, reclamado por meu cuñado, que levaba dous anos xa na Habana. Para entón el xa medrara no negocio das flores, e tiña unha tenda grande, na que precisaba axuda, e a horta. Embarqueime en xaneiro; aquí non había traballo ningún, por moito sindicato agrario e moita República que viñeran “salvarnos” ós labregos. A min as ideas gustábanme coma a calquera, pero delas non se comía… e eu quería axudar á Mamá e á Clarisiña, así que lle escribín a Martínez pedíndolle que arranxase os papeis. Aló fun: a viaxe levaba daquela case dous meses, imaxinade…

Cando cheguei botei un ano vivindo con Martínez, nun cuarto da vivenda que tiña alí na horta, ó pé mesmo da catedral. Aló tampouco a situación vos era moi estable. Andaban ás voltas coa crise mundial… Desde o do 29 estaba afogado medio mundo, e Cuba, que vivía apegada ós americanos, sufría moito tamén.

Eu daquela… en fin, que non estaba resignado, coma agora. Tiña os meus ideais sobre o progreso e a igualdade dos homes, e estaba disposto a pelexar por eles. Non me xulguedes por como me vedes hoxe, tomando a frisa na taberna. Comezara a estudar ás noites para a cartilla de grado cun profesor socialista que se  chamaba Óscar e tiña a teima de axudarnos a ter un título ós que chegabamos de fóra e traballabamos todo o día. Nunca o hei olvidar, Óscar Lafuente. Tiña o sangue mesturado de pai español e nai crioula: os ollos esculcaban agachados alerta, o corpo sempre disposto a saltar, as mans afeitas ó traballo pero tamén a pasar páxinas… Non moito despois de meterme nas súas clases, que daba nun cuartiño clandestino na rúa Desamparados (cómo había de esquecer o nome?) organizouse unha revolta estudantil para botar ó presidente que tiñan entón, un tal Machado. Ós da universidade xuntáronse os dos ómnibus e ó final deu todo nunha folga xeral que acabou facendo meténdolle medo a Machado e facéndoo fuxir.

A Martínez coñecíalle eu que non gustaba moito de todo aquelo; non é que non opinase coma min, pero claro… el tiña unha filliña na casa, e non quería que o mandasen de volta cunha man diante e a outra detrás, ou no peor dos casos, deixala orfa. Fora alí traballar, non facer política. A min non me dicía nada, pero eu líallo na mirada tódalas mañás. Aínda así, seguía indo ás clases: gustábanme os números, si, e dábanseme ben. Pensei en facerme profesor de matemáticas, algo que aquí daquela non se che podía nin pasar polas mentes  sendo dunha vila pequena comesta, Portocubelo, e fillo dun labrador.

Lembro que Óscar a miúdo nos guiaba pola cidade para darnos clases prácticas de historia, de lingua, de matemáticas. O teorema de Pitágoras e o de Tales aprendinos facendo problemas de cálculo sobre a área das fiestras da nova estación de tren, chamábanlle “los ferrocarriles” (tiña 77, mirade se me acordo!). Gustáballes moito ós cubanos aquel lugar porque seica o edificaran sobre os terreos do que fora o máis grande arsenal español na América. Aínda me parece un miragre que nos quixeran tan ben, ós españoles, que chegabamos agora mendigando un anaco de pan á cidade na que denantes os escravizabamos…

Logo de que Machado fuxiu houbo moitos gobernos seguidos, non o lembro ben. Creo que chegaron a mandar tres presidentes, e mesmo se me acorda que algúns o fixeron ben… pero seguía habendo fame, e xa que logo, revoltas. O demo de Batista xa andaba polo medio, como Xefe do Exército, e soubo aprenderlle ós seus soldados as técnicas represivas que vira nos Estados Unidos. As loitas foron embravecéndose, e eu cada vez estaba máis metido nelas, como brazo dereito de Óscar, que era un dos líderes dos sindicatos da Universidade.

En marzo do 35 convocouse unha nova folga xeral; o apoio do pobo era total, estaba canso dos excesos dos gobernos e da miseria a que os obrigaban. Todos saímos á rúa. Endexamáis o esquecerei: centos de miles de persoas camiñando en silencio polo Malecón adiante, dende o castelo de S. Salvador rodeando a costa ata “los ferrocarriles”. Mal sabiamos que alí, no condenado lugar tan querido para eles, diante das mesmas torres altas que eu medira por lei de semellanza, volverían a verse as técnicas opresoras do tirano. Armado e formando en reas, o exército, un exército formado por cubanos, agardaba preparado para a nosa pacífica protesta.

Os primeiros disparos levaron por diante aos que termaban das pancartas, e despois todo foi confusión e balbordo. A xente corría en todas direccións, pasando por derriba dos que tropezaban, vivos ou mortos. Entre nós non había armas, así que non se podía senon correr. Óscar daba chimpos aquí e acolá tentando erguer do chan ós que caían ó redor. Eu estaba a carón del cando o soldado chegou.

Vistes algunha vez matar a un home?

O soldado non tiña medo. Non disparou nervioso e a correr, non… o tempo parou, ou digo máis ben, foi a modo… oxalá parase, pois así non vería eu toda aquela maldade. Ergueu o fusil e apuntou, paseniño. Se cadra foron segundos, namáis cá segundos, pero con certeza a Óscar deulle tempo a enxergar a súa vida. Eu non sabía nada dela, se tiña fillos, ou moza, se unha nai lle iría comprar flores ao noso comercio. Pero sei que aquel home quería ó mundo, a todo o mundo, e non puido entender o disparo. Por iso morreu cos ollos abertos.

O seguinte foi unha refrega atrapallada, unha ausencia de razón. Alguén derrubou ao soldado, que caeu ós meus pés, soltando o fusil. Comezaron a darlle patadas. Eu non vía case, pero atinei a levantar aquilo que para min era remotamente semellante a unha escopeta de ir ós coellos. Agarreino polo cañón e achegueime á morea. Despacio, tan despacio coma a morte.

E eu, tamén, esmagueille a cabeza a aquel desgraciado.

A Óscar carregueino un par de rúas nunha brazada, ata que non puiden máis. Caía, empurrábanme, había tiros por todas partes. Atinei a pousalo xunto a un freixo, e a el aínda lle quedaba un folguiño.

Sabedes que me dixo?

– …?

– Estuda. Non deixes de estudar.

– …

Tiven que abandoalo alí. Tiven que o facer.

Cheguei vivo de miragre xunto a Martínez, que estaba xa saíndo do cuarto para ir buscarme, morto ou vivo, e traerme á casa. Agochoume durante catro días en que non deixaron de oírse tiros, e logo arranxoume o xeito de marchar. Unha vez máis…

– Pero deixábanvos saír do país, non estaba controlado iso?

– Estaba, claro que estaba. Pero aínda queredes saber máis, non vos aburrin dabondo? Mira que tarda ese artista de Ignasio en traer o seu acordeón!

– Alongaríaselle o mítin. Pero non nos aburre para nada, tío Nelo! Siga, por favor!

– Boeno logo… Pois si, estaba controlado, e moito. Pero Martínez era un home querido, xa vos dixen. Un amigo del era estibador no porto da Habana, e arranxou a carga dunha caixa de flores para os Estados Unidos, a bordo dun barco que se chamaba o Pascagoula. Excuso dicirvos que a flor era eu, alecrín dourado, hahahaha!

O Pascagoula era un mercante que levaba carga de tabaco, caña de zucre, café, arroz, pataca, gando…; aínda faltaban moitos anos para as falcatruadas do Eisenhower, e había un comercio moi fluído entre os dous países. Eu tiven unha viaxe relativamente boa, pódese dicir que fun unha ovella máis no rabaño das meiriñas… Na tripulación había un mariñeiro que miraba por min, outro amigo de Martínez do que ben deitei para poder sobrevivir na travesía.

Pero non estaba o demo tranquilo… así que houbo unha reviravolta máis na historia. O barco partía da zona nova do porto, Cayo Cruz, á beira da Ensenada de Guasabacoa, e dende alí percorría case seiscentas millas ata chegar a Nova Orleans, onde se facía unha primeira descarga de material. Logo había que seguir río arriba outras 350 millas e alcanzaríamos o destino último, Memphis. O plan era desembarcar alí e traballar onde puidese ata facer cartos cos que ir ó norte, onde comezaba a haber moitos galegos nunha cidade preto de New York: a dourada Nuarca.

– Newark, dis?

– Pois iso, Nuarca.

A cuestión é que a medio camiño entre Nova Orleans e Memphis, a pouco de mencer, o barco detívose. Eu agacheime na miña caixa á espera dun aviso do mariñeiro que me coidaba. Pero o aviso non chegaba. Durante todo o día non me movín do caixón, xa vos facedes idea da incomodidade. Aló contra a medianoite, segundo os meus cálculos, saín paseniño da embalaxe de Flores Martínez e agatuñei por entre as ovellas ata a cuberta. Non se ouvía a ninguén… a ninguén humano, porque estabamos no medio da xungla, meus nenos, e nin imaxinades a vida que esperta alí ás noites: reptís, monos, mouchos e todo tipo de animais que nin sabía que existían non sendo polas novelas que lía de cativo.

– E a tripulación?

– Eis o tés! nin rastro!

Demorei a subida a cuberta ata o día seguinte, supoñendo que estarían agachados nos camarotes, deus sabe por qué motivo. Metéuseme o medo no corpo e volvín á miña caixa, logo de muxir unha ovella que xa medio amigara comigo.

Foi unha sorte que foran elas as miñas compañeiras de viaxe, porque durante polo menos unha semana foron case a única fonte de alimento que tiven. Ao día seguinte, co medo apoucado pola fame e o sol, fun explorando pouco a pouco o barco, ata descubrir o que parecía evidente dende facía horas: toda a tripulación desaparecera sen rastro ningún. Había roupa nos camarotes, e tamén artigos personais, coma peines ou biblias ou cartas. Pero nin unha pegada que sinalase a onde foran nin por que marcharan.

A primeira semana paseina no barco, á espreita de calquera actividade na beira do río. E había actividade, moita… pero na súa maior parte correspondía a caimáns, o cal non me quitaba calquera gana de saír do barco á busca de aventuras. O mercante tiña abondas provisións de auga doce, un tanque para a ducha, e había algo de comida e ovellas para darme leite. Podía seguir alí un tempo, aínda que certamente non tiña para máis dunha semana, talvez dúas.

Se non tiven máis congoxa foi porque todo aquilo era totalmente novo para min: cada día achegábanse nutrias ao barco a brincaren. Puiden ver cervos, coiotes, raposos, visóns e todo tipo de paxaros de río, dende garzas a pavos de colas incriblemente coloridas.

E entón, un día, vin homes. Supoño que debera estar asustado… pero non foi así. Tiña tanta soidade metida no corpo, que acollín con alegría á pequena comitiva de nativos que se achegaron paseniño ó mercante nunha longa e estreita canoa. Afortunadamente, aínda non se estilaban as películas do oeste, esas de John Wayne onde os indios son malísimos e el impide que lle corten a cabeza aplicando fusil. Para min aqueles nativos, espidos e coa cara pintada, eran a posibilidade de volver falar con alguén… que non só balase ante os meus gruñidos.

Eles estaban posiblemente tan asustados coma min, porque entraron a modo, aferrando as lanzas con precaución. Non era moi importante que eu non soubese inglés, pois creo que eles tampouco o facían. Como puiden, fíxenlles entender que estaba só no barco, e vivía co rabaño das ovellas. Nada parecía facerlles perder a compostura, e eu xa comezaba a desesperar, cando descubriron as duchas. Aquel rudimentario sistema de hixiene que consistía nunha mangueira conectada a un tanque de auga e un sistema de difusión de funil inverso con furadiños fixo as delicias daqueles homes, mesmo do que parecía o máis serio, o xefe.

Deron en rir a gargalladas, duchándose por turnos e berrando.

Logo da festa da auga leváronme canda sí ao seu poboado, que polo demáis non estaba demasiado lonxe do Pascagoula. A vila consistía nunhas ducias de tendiñas feitas con ramallada da xungla; había moitas mulleres e cativos correndo dun sitio a outro. Non creo que foran amigos de ter xente de fóra con eles, pero tratáronme tan ben o tempo que parei alí, que ás veces penso que foi o período máis feliz que botei nos Estados Unidos.

Cada mañá os homes saiamos de caza, e agachábame moi quediño véndolles acurralar a presa e logo lanzar as súas frechas ata facerse cun corzo ou unhas cantas aves. Endexamáis os vin atacar nutrias, ignoro por qué. Sempre me pareceu que era porque respectaban o seu xeito de xogar… Eu intentei aprenderlles a pescar coas nosas nasas, pois comían un tipo de cangarexo que había naqueles pantanos e non distaba moito das nécoras galegas.

Polas tardes paseaba polos arredores e xogaba cos cativos, escoitando e imitando o que dicían. Moito lles facía rir.

Un bo día, non teño idea de por qué, leváronme ante o máis vello deles e entendín que tiña que marchar. Con tristeza, pero coa resignación de que aquilo había pasar máis cedo cá tarde, collín algunha roupa que rescatara do barco e subín á canoa que me había de levar á cercana vila de Newellton.

Alí vivín nunha chabola de arrendatarios propiedade dunha muller viúva que tiña dúas nenas e precisaba axuda coa casa e as terras. Debía ter algún tipo de comercio cos indíxenas e por iso me deixaron alí. Nunca mo aclarou, pois non tivemos unha relación maior cá dun patrón co seu obreiro. De feito, non facía tanto que se abolira alí a escravitude, e as condicións de vida eran ben peores cás galegas das que emigrara por pobreza, e as cubanas por motivos políticos. O medo e a incomunicación  enconstrada polo paso dos anos líase nos ollos de cada xornaleiro, de cada muller.

A chabola era toda de madeira e sen fiestras, e por mobiliario tiña unha mesa vella coas patas escarranchadas e desiguais, dúas sillas de cana, varios baldes de cobre para coller auga e cociñar, unha tea e uns trapos vellos que separaban os catres da mesa. Cando ela e eu nos sentabamos á mesa as nenas ficaban no chan, do cal non pensedes que se distinguían demasiado. Manchas de graxa, de humidade, de terra, de moscas. Milleiros de moscas. Canta pobreza vin, meus nenos, canta pobreza…

Pola mañá, ó que mencía, saiamos á leira que tiña arrendada a traballar: apañar ou prantar algodón, café, zucre. Polas noites, á luz da tea, lía nunha biblia que tiña a pobre Lucy, que era como se che chamaba a viúva. E así vos foi que aprendín inglés.

Andando no tempo as cousas puxéronse difíciles tamén alí, pois os negros comezaban a protestar por tanto mal trato, e separación e os brancos tiñan medo. Anos máis tarde, xa dende o norte, puiden ver na televisión as rúas daquela vila e das contiguas cheas de xente manifestándose e á policía cargando. Algún dos mitins máis famosos de Luther King pronunciounos na praza de Newellton, onde aínda nos anos sesenta se separaban aos negros dos brancos nas escolas, na igrexa, nos supermercados… unha vergoña. E aínda por riba, a cuestión do ku Klux Klan. A min todo aquilo sempre me pareceu unha merda, dábame noxo. Como ademáis para eles eu era un hispano pobre, unha especie de subxénero dos mexicanos, tampouco comigo tiñan demasiada consideración. Así que un día farteime e botei a andar.

E así é que cheguei finalmente a Nuarca, onde xa había varios barrios case integramente habitados por galegos. Podedes facervos á idea do que é atopar a túa xente tanto tempo e tantas aventuras despois? Chorei de alegría cando dei coa primeira familia que me acolleu ó chegar, un matrimonio de Palmeira que levaba un par de anos alí. Moncho e Lita. El foi quen me conseguiu traballo na construción das autopistas, que naqueles anos había moitas por facer. A maioría dos homes estaban enrolados no exército pelexando na II Guerra Mundial, así que tiraban da man de obra dos inmigrantes coma nós.

E o resto xa o debes saber ti, pequeno de Clarisiña: volvín no 74, cando me xubilei. Co american way of life saíndome polas orellas e desexando facer o único que sempre quixen facer: volver á miña casiña da ribeira e mercar unha xeiteira coa que saír pescar a tramallo, a quiñón co Perillo e un ou dous rapaces; vivir humildemente da venda diaria na lonxa do meu lote, e gardar uns xurelos, unha cabala, para comer na casa. A túa avoa Clarisiña sempre me tratou coma un pai, e cocíñame tódolos días o peixe que lle deixo o véspera. Ás veces largo nasas no porto e levo algunha nécora, e tódolos meniños da Clarisa se volven tolos de contento. O diñeiro que me mandan da xubilación dame para tomar a frisa aquí, cada día, e aínda gardo para o meu soño: algún día hei converter o alpendre no que abrigo a xeiteira nunha gran casa para todos os nenos da Clarisa, e o buratiño no que hoxe encaixo o mastro ha ser a xanela pola que eles vexan o mar, sentados dentro ó abeiro, lendo libros de matemáticas se quixeren…

Publicado en Sen clasificar | Comentarios desactivados en Contos de Portocubelo: o tío Nelo

Contos de Portocubelo: Tomé

– … non podemos marchar, falta a Pitusa!

– É certo! Con tanto rebumbio debeu asustarse e fuxir. Volvería á casa?

– Mmmm… non creo.

– Entón? Acostuma írseche así? Non é propio dunha cadela!

– Non o fai a cotío, pero aquí tén un namorado, xa vedes…

– Un namorado?? Tés a cadela de xaneira e estás tan tranquilo?

– Non dixen tal! Digo que tén un amor, e se está con el, podemos seguir o noso paseo sen maior inquedanza e disfrutar da noite, xa que nos veu dada así.

– …?

– Tomé, o can mariñeiro lle chaman. Teríades que ver como se miran, cos ollos regalados coma se de dous mozos se tratase; cando se atopan brincan felices, empurrándose coas patas e rolando pola herba. El véna buscar e bufa un chisquiño por detrás do cristal, pero eu sempre me decato da súa chegada un ratiño antes, porque a Pitusa se remexe intranquila dando voltas da lareira á porta.

– Non tén dono, el?

– É de todos. Tomé pertence ó pobo, ou máis concretamente, a Portocubelo, pois foi aquì onde viviu os seus últimos dez anos.

– O can tamén vén canda a aldea?

– E non tén mal ningún. Non hai unha persoa do lugar que non o quixese coma se fose da casa.

Tomé apareceu un día na porta do Pedra Pás, o bar de Tino, que era unha tasca mariñeira non moi lonxe de onde hoxe comeza o porto novo. No Pedra Pás xuntábanse os homes do mar cando viñan da (…) e alí bebían un viño cativo que lles quentaba a gorxa e a alma. Tino era o máis vello de tres irmáns e o menos falador deles: din que por mor dunha muller coa que tivo unha triste historia de amor. A min levábame a aquela taberniña en ocasións o tío Nelo xa de moi velliño, pois gardara o costume de cando saía faenar co Pitágoras.

Foi o tío Nelo quen me contou como un bo día o can se recolleu na porta do Pedra Pás. Estaba fraco e pulgoso e levaba no ollar a tristura do animal que foi malquerido e tratado a patadas. Ninguén o levou canda sí, pero ós poucos todos lle foron collendo aprezo. Tino dáballe cada día as sobras da parva coa que agasallaba ós mariñeiros; e estes foron apañando o costume de traeren das súas casas un bocadiño do almorzo, que lle deixaban ó can denantes de partiren ó mar.

Un bo día o Tomé, que foi como lle puxo Tino, acompañou ós mariñeiros ata as súas xeiteiras, e non houbo quen o convencese de non se subir nunha. Escolleu a máis grande, onde navegaba o Ignasio, que era un home xa maior e rexo, de carácter fosco e moito xenio.

Os mariñeiros da tripulación riron coa ocurrencia do can, pero decidiron deixalo saír con eles: se comía da súa comida, por que non había de compartir as faenas?

E así comezou a singladura do can mariñeiro. Aquel día había moito mar, contaba logo o Ignasio, así que non moi lonxe da costa a xeiteira comezou a mexerse perigosamente. Os homes estaban afeitos, pero non así o can, que pouco a pouco foi deixando de dar ó rabo e cedendo ó mareo conforme avanzaban mar adentro. A piques de chegaren ás Forcadas, a un par de millas da costa, Tomé non puido máis, e entre laios, cagouse.

O tío Nelo non ía na xeiteira, pero si estaba no Pedra Pás cando a tripulación da lancha chegou tomar o seu acostumado viño, reñendo entre eles e increpando ó vello Ignasio, quen, ao parecer, foise ó can así como se cagou e sen maior contemplación ergueuno dunha brazada e tirouno ó mar. Revolto como estaba aquel, non tiveron nin tempo de ver ó animal desaparecer entre a escuma, e aínda que algún fixo aceno de botarse ó rescate, non houbo sequera posibilidade.

– Pero a que veñen eses berros, homes? – seica os increpou o tío Nelo

– E logo a que han vir? A insultar ó besta este, carafio, que tirou ó Tomé ó mar! O demo o confunda!

– O Tomé? … pero se leva dúas horas aquí!

O pobre canciño nadara e nadara ata chegar de novo á costa, e leal como só el podía ser, agardaba ós seus compañeiros na taberna. Fatigado e coas ancas case a rastras, o Tomé ergueuse e deulle ó rabo en sinal de benvida. O estoupido de xúbilo foi unánime!

– Díxenvolo! O can sairá adiante, e aínda ha aprender desta a ser un mariñeiro de verdade!

– Ai, mal home, cala esa boca tola e paga un viño, que se non fora porque tés bo corazón era pouco desgraciarte polo que lle fixeches!

Pero o tío Ignasio nunca foi tolo: ben sabía o que facía cando tirou ó Tomé pola borda, pois ó día seguinte, xa antes de que os propios homes chegaran á lancha, alí estaba o can sentado esperando.

– Pero este demo de becho! Non che abondou coa que levaches onte, animaliño, aturar os arroutos do Ignasio e nadar dúas horas seguidas con este mar!

– Deixa ó can estar! Hoxe vén outra vez, e non quero que o malcriedes con tanto aloumiño. Tomé! Canda min! Imos!

De xeito que o cadelo saltou de novo á xeiteira e sentouse alí xusto onde o Ignsasio lle mandou. Aquel día, de mar se cadra máis bravo có do véspera, Tomé permañeceu toda a xornada cos homes, dando ó rabo e ladrando ás olas, e mesmo axudando a tirar do xeito cando o houbo que arriar.

– Veña, Pepe, estás dicindo que o can aturou a xornada toda no mar?

– Non só aquel día, senón os dez anos seguintes. Cada mañá agardaba ós homes do Ignasio xunto á xeiteira, e logo, cando esta pasou a mans da confraría, seguiu saíndo faenar co vello na súa pequena chalana.

– E non nos digas máis, morreu afogado?

– Pois non, pero non lle andou tan lonxe!

Un bo día, xa tería o vello os seus sesenta e moitos anos, saiu coma cada mañá largar as nasas ó mar. Parece que había moita marusía, e así foi que a gamela bateu contra as ondas e pegou unha reviravolta, botando ó home e ó can á auga. A lanchiña quedou boca abaixo, e o Ignasio puido apenas agarrarse a ela, pero xa estaba vello de máis para subir. Foi o Tomé quen termou do ancián durante horas, pois non se deu alarma da desaparición ata moito tempo despois.

Cando chegaron canda eles o vello estaba case desfalecido, e ceibárase das cordas coas que facía por amarrarse á chalana. De non ser por Tomé, que o suxeitaba pola roupa, e que foi quen ladrou alertando aos rapaces que pasaron por cerca, o Ignasio non podería ter contado nunca a súa anécdota.

Os dous foron levados a terra, pero o can non correu a mesma sorte có Ignasio, quen foi ingresado no hospital inmediatamente. Tomé estivo tres días no Pedra Pás, esmorecendo entre tremores que non conseguían curarlle con lume ningún. Ó terceiro día, o can ergueuse e saiu, arrastrando case as patas de atrás. Estaba xa moi velliño e as horas no mar debilitárano en extremo. Tino foi o último que o viu con vida. Coma se dun elefante se tratase, con esa sabiduría que os leva a elixiren o momento e o lugar da morte, Tomé botouse a unha das máquinas paleadoras que andaban tirando as últimas casuchiñas mariñeiras de Portocubelo. Din que estaba xa cego e non a viu, pero eu sempre crin que se deixou matar para non dar máis que facer a ninguén.

Durante anos tíveno na memoria, pois non había un neno na volta que non quixese aquel can de pelo áspero e orellas picudas de carozo negro. E entón, un día, sendo noviña a Pitusa, apareceu, xove e vizoso pero inconfundible, na porta da miña casa. Foi el o primeiro en vir desde ese subtempo en que vive Portocubelo, e segue sendo hoxe quen máis aparece. A forza do seu amor non debeu ser inútile (…) pois é o único ser que consegue saír a vontade do buratiño onde parece estar atrapado o pasado da aldea.

Así que… como queredes que non estea tranquilo se é el quen me coida á Pitusiña?

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado | 4 Comentarios

Contos de Portocubelo: Luna ou de como arde a liberdade

– Entón, Pepe , que foi o que ocorreu con Portocubelo?

– Poderíamos dicir que se foi desleíndo, porque desaparecer, o que se di desaparecer, xa vedes que non é o caso…

– Foi engulida por eses apartamentos?

– O corazón do lugar, si. Pero Portocubelo era máis cá iso: casas amoreadas sobre chan de pedra, regueiros, pequenas leiras, a conserveira dos Llecha… Unha a unha foron derrubando as casiñas e levantando eses edificios emblema do pepurbanismo caciquil dos oitenta. Unha mágoa.

– E a conserveira? Non houbo ningún organismo que quixese rehabilitala?

– O único organismo que fixo uso dela foi o dos fungos que parasitaron alí durante anos… Ata que un día foi mercada polos do Novo, que a vella aínda é prima do entón alcalde, e esa foi a fin. Quedaban apenas catro casuchiñas habitadas (o estanco, o bar do Ignasio, a taberna do Talelo…), pero eso non foi impedimento para a negocianta de Neves do Novo:  por catro miserables pesos fíxose con case todo o que quedaba, e o que non arranxou polas boas fíxoo polas malas, conseguindo que o concello expropiase as poucas vivendas que ficaban habitadas e licitase unha “obra de reaproveitamento de espazos urbanos abandoados”. Falamos do ano 72, cando a transparencia era ás xestións municipais o que o aceite á auga. E ela obrou a todo filispín, non fose ser que lle botasen embaixo o negocio. E houbo pasar tal, porque á xente do pobo non lle gustou nada a artimaña.

– Iso ía preguntar eu. Porque mira que non sodes revolucionarios nesta costa cunqueirana…

– Pois si. Houbo a súa algueirada, a pesares de que os vellos desaloxados foron máis ou menos contentos, meus pobres, porque calquera cartiño era bo naquela época. E mal que ben houbo quen os acolleu nos pisos novos. Aínda que nunca se adaptaron, supoño que por eso se empeñan en seguir vindo a veces…

– “…nas noites de  borraxeira…” Uuuuuh!

– Non tentes a sorte, que non tódalas historias desta aldea foron coma a que acabamos de ver, de risa e festexo! Aínda que as hai ben simpáticas, abofé que si. Mirade, falando da reacción do pobo cando se derrubou a fábrica, as casas e a praza, contareivos un conto digno dos anais do surrealismo galego. Pero imos andando, que aínda que xa non caia auga a xarros o frío apégase ós osos.

– A onde nos levas agora?

– Ó cine vello. Dádesvos conta dese pequeno banco de dúas prazas que teño na casa, aquel de piñeiro gastado canda os remos da parede? rescatouno meu tío Miguel dese mesmo cine no 72, e gárdoo coma ouro en pano. Pero vouvos contando a historia e a ver se chegamos a tempo da función!

Por aquel entón meu tío Miguel estaba moi activo con calquera causa política que xurdise. Estudaba Dereito en Compostela, onde os coletazos do franquismo facían aínda moito dano, e como diría Castelao, “os osos enterrados foran á final semente”. El viña tódalas semanas á casa, pois o corazón, coma agora, sempre o tivo neste mar de vento, aínda que os intereses estaban na capital: andaba na organización daquel proxecto sindical que foi ERGA, e non renunciaba a escribir, que sempre tivera a teima, e por esa altura proxectaba un guión de serial radiofónico ó estilo do que logo foi “La saga de los Porretas”, sempre en clave costeira, claro. Non sei se o sabedes, pero Miguel era fillo do profesor D. Arcadio García, famoso polos seus ensaios de ética-política e historia do galeguismo. D. Arcadio era un cura xesuíta que no 1945 marchou a Francia coñecer os chamados “sacerdotes obreiros” europeos, un grupo de relixiosos que traballaban en fábricas a fin de coñecer e solidarizarse co mundo obreiro. Como ese movemento foi rapidamente censurado polo Vaticano, D. Arcadio marchou a Brasil, onde intelectuais varios, incluída xente da propia Igrexa, estaban a traballar coa poboación autóctona en alfabetización e mellora das condicións de salubridade. Alí foi onde se xestou, xa sabedes, o movemento da Teoloxía da Liberación, e meu tío-avó estaba orgullosísimo de o ter axudado. Pero faltaban aínda uns anos para que Xoan XXIII convocase o Concilio Vaticano II e a nosa curia patria non estaba para chanceos: antes de que D. Arcadio se convertise noutro Restrepo, o cura aquel revolucionario colombiano, foi reclamado de novo no país.

Claro está, non chegou e calou a boca: el propugnaba unha Igrexa aberta á sociedade do s. XX, próxima ás necesidades reais do ser humano: caridade, non ó celibato, adopción da ética marxista… Podedes imaxinar que pronto foi invitado a abandoar os votos, cousa que fixo finalmente aí contra o 50. En pouco tempo, casou con miña tía e mudáronse a Vigo, onde naceu o tío Miguel.

D. Arcadio comezou a dar clases de Filosofía no Santa Irene, e alí trabou amizade con Méndez Ferrín, quen co paso do tempo había de ser profesor primeiro e mentor despois de meu tío en Santiago. Ferrín tiña xa tras de si un férreo pasado político e literario, o que marcou á xeración de estudantes ós que deu clase por aquelas datas, nos primeiros setenta.  Contibuíra a fundar a UPG no 64, que daquela se cinguía menos á autocomplecación estalinista e reclamaba para Galicia unha dignidade que só podía vir dada pola simbiose do galeguismo co marxismo-leninismo; no 72, o ano en que Miguel marchou á Universidade, Ferrín tivera que fuxir para non ser encadeado por terceira vez, e este feito tiña sublevada á poboación de esquerdas, maiormente á universitaria.  Non en van diversas faccións políticas foron refundándose ata xerar Galiza Ceive, unha das formacións que había dar lugar ao Exército Guerrilleiro aló a mediados dos 80. Conta por certo meu tío como daquela, xa en plena democracia, foi novamente detido Méndez Ferrín baixo a acusación falsa de tenza de armas, o cal o levou tres meses ó cárcere de Segovia, onde foi torurado. Dis que foi un compañeiro quen o denunciou por envexa, e dis tamén que non saiu moi ben parado do tal testemuño… Pero esa é outra historia, así como a derivación do Exército Galego dende que poñían bombas en torretas de Fenosa ata que se defenestraron no 89, de todo o cal vos pode falar moito o Miguel, que por aquel entón compartía taberna en Santiago cos revolucionarios, e que por certo, trouleiro maior, estaba en Clangor o día da bomba…

A cuestión é que meu tío viña a miúdo a Portocubelo e traía con el novos folgos da capital, polo que se uniu e mesmo encabezou as protestas dos veciños contra a expropiación das vivendas: pequenas manifestacións á porta do concello, lecturas de proclamas na Praza Maior, chamadas á radio… Pero todo era inútil, as sensibilidades políticas da corporación local non estaban viradas naquela dirección. E cando xa cundía a desesperación, apareceu como chovido do ceo un artista local que facía teatro de certa envergadura no país, e que quixo arrimar o seu ombro á causa. Chamábanlle Luna e era un home alto e fraco, con barba de canoto que parecía enfiada na súa pel curtida por man laboriosa. Eu, que apenas fixera os oito anos, teño aquí mesmo cravada a súa magra estampa o día en que tivo lugar o máis excelso dos actos protesta que houbo na defensa de Portocubelo: a función de Luna.

O tío Miguel e outros amigos de Compostela, tamén vinculados ó mundo da cultura, difundiran por toda a bisbarra a actuación deste home, que para qué negalo, tiña na altura certa sona de artista entre bohemio e puro tolo, e congregaba xente das máis variopintas castes. Sabíase que o actor non traía pensado facer unha función ó uso, senón que había de presentar un acto híbrido de denuncia social e creación contemporánea, e a xente do lugar, ávida de cambios tras tantos anos de folletín nodesco, non se quixo perder tal evento. Decidiuse que o vello cine rexentado polo tío Xesús albergase o espectáculo, pois cabían nel ata catrocentas persoas, tiña altura para as previsibles acrobacias do artista e estaba situado no centro neurálxico da protesta: a carón mesmo da fonte da praza.

Pero velaiquí o está, o vello cine! E deamos grazas, donas e cabaleiros: o magnífico artista Luna vai ofrecerlles unha función senlleira, irrepetible, excelsa…  Hahaha! Bendizamos estes lapsos do tempo que nos permiten ver un espectáculo en verdade único! Sentamos aquí un anaquiño e entramos ó que estea toda a xente?

– Claro! Síguenos contando…

Era verán, lémbroo ben porque antes da función xogabamos os pícaros na aira de atrás da sala, esa á que se adiviña tralo carreiro aquel xunto á hortiña. Que excitación! pelexando por erguerlles a saia ás cativas da rúa de arriba, as nenas finas… Mirade aí os van todos!! Eu son aquel máis pequeneiro que corre atrás da alta, hahaha!

Meu tío saiu pedirme axuda; facíao sempre para que eu me sentise un rapaz maior e poidese presumir diante daquelas rapazas. Así que deixei ós da cuadrilla e entrei no cine pola porta de atrás, unha que daba á aira e estaba entre a barra de bar e a taquilla de cobrar as entradas. Había músicos preparándose no salón de baile, que estaba contiguo á sala e tiña unhas fermosísimas lámpadas enormes que eu miraba cada tarde de venres con ollos regalados… Aquela porta daba á parte baixa do esceario, e sobre el unha platea duns 15 metros na que tiñan lugar as escasas funcións dos teatros que recalaban aquí.

Cando cheguei vin que había unha confusa montaxe que, por moito que eu non estivera familiarizado co teatro, non podía deixar de estrañarme: unha montaña de aparente lixo amoreado nun dos vértices do escenario, unha circunferencia pintada con xiz no chan de madeira e un pequeno estrado configuraban os elementos  decorativos daquela “prometedora” representación. Meu tío non parecía telas todas consigo, a xulgar pola inquietude da súa outroramente tranquila mirada. Pero Luna remexíase entusiasmado por entre todos aqueles trebellos. “Máis lixo, preciso máis lixo. E un adival!”, declamaba máis que berraba en absoluta autocomunión co seu espíritu artístico. O tío Miguel olloume: “xa sabes. Vai canda os teus amigos e trae máis lixo coma este, queres? Eu vou mentres ó cabanón do tío Anselmo á procura do trelo dos bois” Asentín con brío: non importaba o que el me pedise, eu sempre cumpría con rigor castrense. Saín correndo, e en menos de dez minutos, os catro ou cinco rapaces que xogabamos na aira volvimos exultantes con respectivos lotes de lixo: a nosa carreira cara á fama nos escearios sería fulgurante! Entretanto, o atrezzo da obra voltárase, se cabe, máis inquedante: o devandito adival conformaba unha lúgubre soga pendurada sobre o simulacro de púlpito. Traguei saliva, pero que diaños! aquelo era arte contemporánea, da que tanto me falaba o tío!

A función deu comezo a pouco de facerse noite. As catrocentas prazas do cine non deron abasto para fornecer tanta necesidade de arte e reivindicación social, así que ademáis de petarse o galiñeiro coa rapazada toda, houbo que habilitar unhas cadeiras no corredor da sala: dicíase que dende os tempos de O Fillo, de Carballo Calero, non había tanto quórum en acto ningún do vello cine. Pero entremos xa…

Por suposto, toda a miña familia está presente, mirade: aquela parella da cuarta fila son meus pais, ó lado está o Papá de Cuba e o outro é o tío Nelo. Fixádevos a ollada de meu pai: esculca o esceario con rostro adusto, á procura de calquera detalle co que facer escarnio do tío Miguel: sempre o tivo por “roxo”, o cal consideraba un insulto e un nefasto resultado do exceso de cariño co que fora educado por miña nai, súa irmá maior. Ela, sin embargo, prepárase con deleite, toda coqueta xa daquela… haha, que marabilla vela así noviña! sempre lle deu tanto gusto cantar nos coros e participar en canta festa e celebración se dése no lugar…

Pero escoitemos, comeza a música: atendede, que non tén desperdizo….

– Parece unha marcha militar??

Lembrábao xusto así! Para disgusto do pobre Luna, esta pequena “peza clásica” está composta polo director da orquesta da vila, o vello Eladio, un corneta retirado do exército por problemas de oído. Hahaha… Pero agora, atención…

(De súpeto, logo dun prolongado silenzo que se nos contaxiou ós catro a pesares da algarabía anterior, apareceu o actor. Pero non o fixo dende atrás da pantalla, como soe era habitual, senón que se descolgou dende o teito inmerso nunha xigantesca bolsa transparente chea de auga. Houbo un unánime chío de susto, e alí ficou suspendido o Luna, espido e aguantando a respiración dentro dun magnífico útero xigante que penduraba perigosamente das vigas do teito. Por sorte (momentánea) para a estrutura do mesmo, rachou antes a bolsa que a viga, e Luna caeu ó chan producindo un enorme estrépito que asustou aínda máis ó público, para colmo daqueles ós que, ademáis, alcanzou coa proxección do tal líquido amnniótico.

Pero non houbo tempo para a reacción, e apenas uns segundos despois, o artista gabeou por sobre o lixo, coroando o petouto do infame amoreamento en menos que cae un cuspe ó chan: xa sobre el, acendeu un facho que tiña alí reservado, e prendeu o seu pequeno sinaí, dando éxodo a un carreiro de lume que chegou, adiviño que convenientemente encauzado por un regueiriño de gasoil, á circunferencia agora chea de serrín. Adivinastes: o círculo comezou a arder con profusión e as lapas xa chegaban ó teito cando o inacostumado público se recuperou do susto inicial e decidiu concluír por iniciativa propia a función, comezando a recuar cara á saída cada vez con maior présa. Mentres, o Cristo-Luna, extático, berraba dende a morea de lixo: “unha nova sociedade avanza! irmáns, prendamos lume ás convencións e camiñemos a un futuro mellor! loitemos pola nosa liberdade!”

Hai que recoñecerlle mérito no ritmo da obra, porque non ben rematou a proclama, no teito do cine incendiáronse as letras L-I-B-E-R-D-A-D-E, que ninguén reparaba estaban penduradas do artesonado e debían ter o seu respectivo baño en gasoil, tal foi a rapidez coa que a liberdade ardeu. Para aquel entón a fumareda causada polo incendio era tal que os poucos que quedabamos na sala fuximos despavoridos, tapando a boca e berrando os máis por auxilio, o cal Luna debeu tomar por unha aclamación do público, co que se enfervorizou máis aínda e subiu a galope ó pequeno púlpito.)

– Pero… que foi isto!! Cof, cof!

– Unha performance suicida en pleno 72?

– Hahaha! Aí tedes, non vos dicía eu que non tiña desperdizo a función!

– E que pasou dentro, como rematou eso!

Teño recordos confusos do que aconteceu. Lembro ó tío Miguel berrándolle: “non te colgues, Luna, que non queda ninguén na sala!!!”, pero entón un brazo arrincoume do meu rapto e vinme  fóra, na noite morna, contemplando como o cine se consumía entre lapas e as muxicas subían e caían logo encarumadas coma se de bágoas de San Lourenzo reais se tratase… Ollade, que marabilla, están caendo de verdade!!

– Hahahaha! Non pode ser verdade, non puido pasar tal!

– Pasou, vaia se o fixo! O bo de Luna chegou a pendurarse da soga e derrubou o púlpito, aforcándose ante un público de bancos baldeiros e pedindo pola liberdade do mundo… Así nolo contou logo o tío Miguel, que afortunadamente chegou a tempo de o liberar do anarquista suplicio e sacalo para fóra con vida.

– Sospeito que a xente do lugar decidiu permañecer afastada uns cantos anos máis dese tipo de iniciativas artísticas, non é?

– A xente, e meu tío! que botou máis dun mes sen volver á casa, abucharado o home como estaba. Despois daquelo centrouse máis na rama política da reivindicación social, e xa vedes onde está hoxe. Pero houbo quen, na casa, nunca llo perdoou. Meu pai coidouse moito de volverme deixar ir canda el pescar, ou ás setas, e tiven que facelo sempre ás agachadas. Supoño que por iso lle tiven máis lei aínda! Daquela aventura é que rescatou o banquiño do cine, xa vistes que é talmente no que sentamos presenciar o espectáculo hoxe, por iso o gardo con tanta tenrura.

– E o actor, o tal Luna, que foi del?

– Pois mirade: o home recuperouse como puido e aínda deu qué falar nos teatros do país. Mesmo chegou a ir a Madrid, noutra bizarra historia da que nunca tiven tódolos detalles, e colarse tan tranquilo na casa de Berlanga, a quen quixo convencer de que era o actor indicado para o Jaime Canivell da súa Escopeta Nacional, onde vai parar comparalo a el co Sazatornil…

– Ai que me troncho! Que personaxe, meu deus!

– Pois si, ese era Luna. Morreu no transcurso dunha interpretación, para disgusto do director da película e gloria del, que bordou o papel de ancián ruso aplastado por unha árbore que el mesmo tallaba…

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado | 3 Comentarios

A actitude

Publicado en Sen clasificar | 1 comentario